ساكلارنىڭ قەشقەردىكى ئىزلىرى...

ئاپتور: ﺋﺎﺩﯨﻞ ﻣﯘﻫﻪﻣﻤﻪﺩ ﺗﯘﺭﺍن

ﺳﺎﻛﻼﺭ ﻣﯩﻼﺩﯨﻴﯩﺪﯨﻦ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﯨﻜﻰ ﺳﻪﻛﻜﯩﺰﯨﻨﭽﻰ ﯞﻩ ﻳﻪﺗﺘﯩﻨﭽﻰ ﺋﻪﺳﯩﺮﻟﻪﺭﺩﻩ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﺋﺎﺳﯩﻴﺎﺩﯨﻦ ﺟﻪﻧﯘﺑﯩﻲ ﺭﻭﺳﯩﻴﯩﮕﻪ ﻛﯚﭼﯜﭖ ، ﺑﯘ ﻳﻪﺭﺩﻩ ﺧﺎﻧﺪﺍﻧﻠﯩﻖ ﻗﯘﺭﻏﺎﻥ ﻳﺎﻳﻼﻕ ﻗﻮﯞﻣﯩﺪﯗﺭ . ﻳﯘﻧﺎﻧﻠﯩﻘﻼﺭ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺋﯩﺴﻜﯩﺖ skuthoi , ﺋﯩﺮﺍﻧﻠﯩﻘﻼﺭ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺳﺎﻛﺎ ﺩﻩﭖ ﺋﺎﺗﺎﻟﻐﺎﻥ ﺑﯘ ﻗﻮﯞﻡ ﻫﯩﻨﺪﯨﻼﺭ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺟﺎﻛﺎ ﺩﻩﭖ ، ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﯩﺪﺍ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﺳﺎﻗﺎ ﻳﺎﻛﻰ ﺳﺎﻕ ﺩﻩﭖ ﺋﺎﺗﯩﻠﯩﭗ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺋﯩﺪﻯ . ﺧﻮﯕﮕﻮ ﻣﻪﻧﺒﻪﻟﯩﺮﯨﺪﻩ ﺑﻮﻟﺴﺎ 寒种 ﺩﻩﭖ ﺗﯩﺮﺍﻧﺴﻜﺮﯨﭙﯩﺴﯩﻴﻪ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪﯗ . ﺋﻮﻣﯘﻣﻪﻥ ﺳﺎﻙ ﻧﺎﻣﻰ ﺑﯜﮔﯜﻧﻜﻰ ﺟﻪﻧﯘﺑﯩﻲ ﺭﻭﺳﯩﻴﯩﮕﻪ ﻛﯚﭼﻜﻪﻥ ﻗﻮﯞﻣﻼﺭﻏﺎ ﺑﯧﺮﯨﻠﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ ، ﺑﯘ ﻗﻮﯞﻡ ﻫﻪﻗﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﺩﻩﺳﻠﻪﭘﻜﻰ ﻣﻪﻟﯘﻣﺎﺕ ﻳﯘﻧﺎﻥ ﺋﺎﻟﯩﻤﻰ ﻫﯧﺮﻭﺩﻭﺩﻧﯩﯔ ﺑﻪﺭﮔﻪﻥ ﺑﺎﻳﺎﻧﻠﯩﺮﯨﺪﺍ ﺋﯘﭼﺮﺍﻳﺪﯗ .
  ﺳﺎﻛﻼﺭﻧﯩﯔ ﻣﯩﻼﺩﯨﻴﯩﺪﯨﻦ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﯨﻜﻰ ﺗﻮﻗﻘﯘﺯﯨﻨﭽﻰ ﺋﻪﺳﯩﺮﺩﻩ ﺋﺎﻟﺘﺎﻱ ﺗﺎﻏﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺷﻪﺭﻗﯩﻲ ﻗﯩﺴﻤﯩﺪﺍ ﻳﺎﺷﯩﻐﺎﻧﻠﯩﻘﻰ ﻗﯩﻴﺎﺱ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪﯗ .ﺳﺎﻛﻼﺭﻧﯩﯔ ﺋﻪﯓ ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ ﻳﯘﺭﺗﻠﯩﺮﻯ ﺗﻪﯕﺮﯨﺘﺎﻍ ﺋﻪﺗﺮﺍﭘﻠﯩﺮﻯ ، ﭘﻪﺭﻏﺎﻧﻪ ﺭﺍﻳﻮﻧﻰ ﺋﯩﻜﻪﻧﻠﯩﻜﻰ ﻣﺎﺗﯧﺮﯨﻴﺎﻟﻼﺭﺩﯨﻦ ﻣﻪﻟﯘﻣﺪﯗﺭ . ﺳﺎﻛﻼﺭﻧﯩﯔ ﺩﻩﺳﻠﻪﭘﻜﻰ ﻗﻪﺑﯩﻠﯩﺴﻰ ﻣﯩﻼﺩﯨﻴﻪﺩﯨﻦ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﻯ ﺳﻪﻛﻜﯩﺰﯨﻨﭽﻰ ﺋﻪﺳﯩﺮﺩﻩ ﺑﯘ ﺭﺍﻳﻮﻧﺪﯨﻦ ﻏﻪﺭﺑﻜﻪ ﻛﯚﭼﻜﻪﻥ . ﺑﯘ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﻳﻪﻧﻰ ﻣﯩﻼﺩﯨﻴﯩﺪﯨﻦ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﯨﻜﻰ 700 - 750 - ﻳﯩﻠﻼﺭﻧﯩﯔ ﺋﺎﺭﯨﻠﯩﻘﯩﺪﺍ ﻛﯚﭼﻜﻪﻥ ﺳﺎﻛﻼﺭﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮ ﺑﯚﻟﯩﻜﻰ ﺗﻪﯕﺮﯨﺘﺎﻍ ﺋﻪﺗﺮﺍﭘﻠﯩﺮﻯ ، ﭘﻪﺭﻏﺎﻧﻪ ﯞﻩ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺟﺎﻳﻼﺭﺩﺍ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ .
ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ ﺋﯩﺮﺍﻧﻨﯩﯔ ﻧﻪﻗﺸﯩﺮﯗﺳﺘﻪﻡ ﻣﯩﺦ ﻳﺎﺯﻣﺎ ﺷﻪﻛﻠﯩﺪﯨﻜﻰ ﺗﺎﺵ ﺋﻮﻳﻤﯩﺴﯩﺪﺍ ، ﺳﺎﻛﻼﺭﻧﯩﯔ ﺋﯜﭺ ﮔﯘﺭﯗﻫﻰ ﺗﯩﻠﻐﺎ ﺋﯧﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ ، ﺋﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻜﻰ ﺳﺎﻛﺎﺧﺎﻳﻤﺎﯞﺍﺭﻛﺎﻻﺭﻧﯩﯔ ﭘﻪﺭﻏﺎﻧﻪ ﺋﻮﻳﻤﺎﻧﻠﯩﻘﻰ ، ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ، ﭘﺎﻣﯩﺮ ، ﺋﺎﻻﻱ ﭼﻮﻗﻘﯩﺴﻰ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺟﺎﻳﻼﺭﺩﺍ ﺋﻮﻟﺘﯘﺭﺍﻗﻼﺷﻘﺎﻧﻠﯩﻘﻰ ﻗﻪﻳﺖ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪﯗ . ﻫﺎﺯﯨﺮﻏﯩﭽﻪ ﺑﯩﺰﮔﻪ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺋﯩﺸﻪﻧﭽﻠﯩﻚ ﺑﯩﺮ ﻗﯩﺴﯩﻢ ﻣﺎﺗﯧﺮﯨﻴﺎﻟﻼﺭﺩﺍ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﯩﻠﯩﺸﯩﭽﻪ ، ﺳﺎﻛﻼﺭﻧﯩﯔ ﺷﯩﻨﺠﺎﯕﻐﺎ ، ﺟﯜﻣﻠﯩﺪﯨﻦ ﺗﺎﺭﯨﻢ ﺋﻮﻳﻤﺎﻧﻠﯩﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﻫﻪﺭﻗﺎﻳﺴﻰ ﺑﻮﺳﺘﺎﻧﻠﯩﻘﻼﺭﻏﺎ ﻛﯧﻠﯩﭗ ﺋﻮﻟﺘﯘﺭﺍﻗﻼﺷﻘﺎﻥ ﯞﺍﻗﺘﻰ ﻣﯩﻼﺩﯨﻴﻪﺩﯨﻦ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﯨﻜﻰ ﻳﯩﮕﯩﺮﻣﯩﻨﺠﻰ ﺋﻪﺳﯩﺮﮔﻪ ﯞﻩ ﻳﯩﮕﯩﺮﻣﻪﺑﯩﺮﯨﻨﭽﻰ ﺋﻪﺳﯩﺮﮔﻪ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﻛﯧﻠﯩﺪﯨﻜﻪﻥ .
ﺑﻪﺯﻯ ﺗﻪﺗﻘﯩﻘﺎﺗﻼﺭﻏﺎ ﺋﺎﺳﺎﺳﻼﻧﻐﺎﻧﺪﺍ ، ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ (ﺳﯘﻟﯥ) ﻧﯩﯔ ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ ﺋﺎﻫﺎﻟﯩﺴﻰ ﺳﺎﻛﻼﺭ ﺩﻩﭖ ﻗﺎﺭﺍﺷﻘﺎ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﻛﯧﻠﯩﺪﯗ . ﭼﯜﻧﻜﻰ ، ﻫﺎﺯﯨﺮ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ﯞﻩ ﺋﺎﺗﯘﺷﻼﺭﺩﺍ ﺳﺎﻙ ﻧﺎﻣﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﺎﺗﺎﻟﻐﺎﻥ ﻳﻪﺭ ﻧﺎﻣﻠﯩﺮﻯ ﻫﯧﻠﯩﻬﻪﻡ ﻣﻪﯞﺟﯘﺩ .
ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﯨﻠﯩﺮﯨﺪﺍ ﺋﯧﻨﮕﯩﻠﯩﺰﻻﺭﺩﯨﻦ ﺑﯩﺮ ﺭﺍﯞﻟﯩﻨﻮﺱ : ﺳﻮﻣﯧﺮﻻﺭ --- ﺳﯩﻜﯩﻔﻠﻪﺭﺩﯗﺭ ، ﺋﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﺗﯩﻠﻰ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﻣﻮﯕﻐﯘﻝ - ﻣﺎﻧﺠﯘ ﺗﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻳﯧﻘﯩﻨﭽﯩﻠﯩﻘﻰ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺗﯘﺭﺍﻥ ﺗﯩﻠﻰ ﺳﯧﺴﺘﯩﻤﯩﺴﯩﻐﺎ ﻣﻪﻧﺴﯘﭘﺘﯘﺭ ، ﺩﻩﭖ ﻗﺎﺭﯨﻐﺎﻥ . ﻳﻪﻧﻪ ﺑﻪﺯﯨﻠﻪﺭ ﺋﯧﻨﯩﻖ ﻫﺎﻟﺪﺍ ، ﺳﻮﻣﯧﺮﻻﺭ ﺳﺎﻡ ﺋﻪﻣﻪﺱ ، ﺑﻪﻟﻜﻰ ﺗﯘﺭﺍﻥ ﺋﯧﺮﻗﯩﻐﺎ ﻣﻪﻧﺴﯘﭖ ﺋﯩﺪﻯ ، ﺩﻩﭖ ﻛﻪﺳﻜﯩﻦ ﺋﯧﻴﺘﯩﺸﻤﺎﻗﺘﺎ . ﻣﺎﻗﺎﻟﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﻟﺪﯨﻨﻘﻰ ﻗﯩﺴﻤﯩﺪﺍ ﻛﯚﺭﺳﻪﺗﻜﯩﻨﯩﻤﯩﺰﺩﻩﻙ ، ﺳﯩﻜﯩﻔﻠﻪﺭ ﺋﯩﺮﺍﻧﻠﯩﻘﻼﺭ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺳﺎﻙ ﺩﻩﭖ ﺋﺎﺗﺎﻟﻐﺎﻥ . ﺩﯦﻤﻪﻙ ، ﻳﯘﻗﯘﺭﯨﺪﺍ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﯨﻐﺎ ﻗﻮﻳﯘﻟﻐﺎﻧﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ، ﺗﯘﺭﺍﻧﯩﻼﺭ ﺋﯩﺮﺍﻥ - ﺗﯘﺭﺍﻥ ﺋﯘﺭﯗﺷﻰ ﺩﯨﻜﻰ ﺳﺎﻛﻼﺭﺩﯗﺭ . ﺋﯩﺮﺍﻧﻠﯩﻘﻼﺭ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺋﺎﺍﺭﺍﺳﯩﻴﺎﭖ ﺩﻩﭖ ﺋﺎﺗﺎﻟﻐﺎﻥ ﺋﺎﻟﯩﭗ ﺋﻪﺭﺗﯘﯕﺎ ﺗﯘﺭﺍﻧﯩﻼﺭ (ﺳﺎﻛﻼﺭ) ﻧﯩﯔ ﺧﺎﻧﻰ ، ﺋﯘ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ (ﺋﻮﺭﺩﯗﻛﻪﻧﺖ) ﺩﻩ ﺗﯘﺭﻏﺎﻥ ، ﺩﯦﮕﻪﻥ ﺧﯘﻻﺳﯩﮕﻪ ﻛﯧﻠﯩﭗ ﭼﯩﻘﯩﺶ ﻣﯜﻣﻜﯩﻦ .
ﺑﻪﺯﻯ ﻣﻪﻧﺒﻪﻟﻪﺭﺩﻩ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﯩﻠﮕﻪﻥ ﻛﺎﺳﯩﻴﺎ ﺩﯙﻟﯩﺘﻰ ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭﻧﻰ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﻪﺗﺘﻰ ، ﺳﺎﻛﺎ ، ﺳﯩﻜﯩﺘﯩﻴﻪ ، ﺋﯩﺴﺴﯧﺪﻭﻥ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭ ﺑﯩﺮ ﺧﻪﻟﻘﻨﯩﯔ ﻫﻪﺭ ﺧﯩﻞ ﻣﺎﺗﯧﺮﯨﻴﺎﻝ ﻳﺎﻛﻰ ﺋﻮﺧﺸﺎﺷﻤﯩﻐﺎﻥ ﺟﯘﻏﺮﺍﭘﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺩﺍﺋﯩﺮﺭﻩ ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻜﻰ ﻫﻪﺭ ﺧﯩﻞ ﺋﺎﺗﯩﻠﯩﺸﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ، ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺧﻪﻟﻘﯩﻨﯩﯔ ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ ﺋﯧﺘﻨﯩﻚ ﻧﺎﻣﻰ ﺋﯩﺪﻯ . ﺋﯘﻻﺭ ﻗﻪﺩﯨﻤﺪﻩ ﺷﻪﺭﻗﺘﻪ ﺋﯩﻠﻰ ﺩﻩﺭﻳﺎﺳﻰ ﺑﻮﻳﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﻏﻪﺭﺑﺘﻪ ﺳﯩﺮ ﺩﻩﺭﻳﺎﺳﻰ ﺑﻮﻳﻠﯩﺮﯨﻐﯩﭽﻪ ﺗﺎﺭﻗﯩﻠﯩﭗ ﻳﺎﺷﯩﻐﺎﻥ ، ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﯩﻠﻰ ﺩﻩﺭﻳﺎﺳﻰ ﺑﻮﻳﻠﯩﺮﯨﻐﯩﭽﻪ ﺗﺎﺭﻗﯩﻠﯩﭗ ﻳﺎﺷﯩﻐﺎﻥ ، ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﯩﻠﻰ ﺩﻩﺭﻳﺎﺳﻰ ﺑﻮﻳﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﻛﯚﭼﻜﻪﻥ ﻗﯩﺴﻤﻰ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ﺭﺍﻳﻮﻧﯩﻨﻰ ﻣﻪﺭﻛﻪﺯ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﻫﺎﻟﺪﺍ ، ﭘﺎﻣﯩﺮ ﺗﯧﻐﯩﻨﯩﯔ ﺋﯧﺘﻪﻛﻠﯩﺮﯨﺪﻩ ﻛﯚﭼﻤﻪﻥ ﺋﯧﺘﻪﻛﻠﯩﺮﯨﺪﻩ ﻛﯚﭼﻤﻪﻥ ﭼﺎﺭﯞﯨﭽﯩﻠﯩﻖ ﻫﻪﻡ ﺩﯦﻬﻘﺎﻧﭽﯩﻠﯩﻖ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﯘﺭﻣﯘﺵ ﻛﻪﭼﯜﺭﮔﻪﻥ .

ﻣﻪﻧﺒﻪ : 1. ﺋﺎﺩﯨﻞ ﻣﯘﻫﻪﻣﻤﻪﺩ ﺗﯘﺭﺍن ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭﻧﯩﯔ ﺗﺎﺭﯨﺦ - ﺟﯘﻏﺮﺍﭘﯩﻴﯩﺴﻰ ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﻛﯩﺘﺎبدىن ئېلىندى